Từ những khó khăn khi điều tra, truy tố, xét xử người nước ngoài phạm tội vì bất đồng ngôn ngữ và khó mời người phiên dịch, nhiều chuyên gia đã đề xuất thành lập tổ chức “phiên dịch công” để giúp cơ quan tố tụng giải quyết án…
Thẩm phán Vũ Phi Long, Phó Chánh Tòa Hình sự TAND TP.HCM, cho biết kể từ khâu tống đạt các quyết định của tòa đến khi mở phiên tòa xét xử đối với các bị cáo người nước ngoài, tất cả đều cần phiên dịch viên hỗ trợ. Bởi lẽ các quyết định tống đạt đều phải dịch ra ngôn ngữ mà bị cáo biết.
Thuê người dịch: Tiền đắt, chất lượng lại không cao
Theo ông Long, hiện chúng ta chưa có cơ chế “phiên dịch công” thực hiện theo yêu cầu của tòa mà các tòa thường phải thực hiện thông qua việc ký hợp đồng dịch vụ với các trung tâm dịch thuật và tính phí theo giá thị trường. Chi phí này không hề nhỏ.
Thẩm phán Phạm Công Hùng, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM, cũng nhìn nhận hiện các cơ quan tố tụng đang mất tính chủ động, phụ thuộc rất nhiều vào các trung tâm dịch thuật. Tiền đã đắt mà chất lượng dịch thuật nhiều khi lại không được như mong muốn. “Bản thân tôi đã phải hoãn nhiều phiên tòa do phiên dịch viên chuyển tải không được ý của hội đồng xét xử” - ông Hùng bộc bạch.
Cần lập tổ chức phiên dịch chuyên ngành
Từ đó, ông Hùng cho rằng cần thiết phải có tổ chức “phiên dịch công” do nhà nước quản lý, không chỉ để riêng cho cơ quan tố tụng mà còn giúp nhiều cơ quan nhà nước khác giải quyết những vấn đề liên quan đến người nước ngoài. Nhà nước nên chủ động đầu tư, đào tạo, thẩm định trước khi công nhận “phiên dịch viên công”.
Cần lập tổ chức “phiên dịch công”khi ngày càng có nhiều vụ án liên quan đến người nước ngoài. Trong ảnh: Xét xử một vụ án liên quan đến người nước ngoài. Ảnh minh họa: HTD
Đồng tình, kiểm sát viên cao cấp Nguyễn Thanh Sơn, Viện Phúc thẩm III VKSND Tối cao, góp thêm ý là nếu có tổ chức này, cơ quan tố tụng chỉ cần gửi yêu cầu là trung tâm có trách nhiệm cử người phiên dịch tham gia vụ án. Điều này đáp ứng yêu cầu cho hoạt động tố tụng trong thực tiễn hiện nay, khi mà ngày càng có nhiều vụ án liên quan đến người nước ngoài.
Kiểm sát viên cao cấp Võ Văn Thêm, Viện Phúc thẩm III VKSND Tối cao, cũng nhận xét: đặc điểm của các thành phố lớn là có nhiều người nước ngoài đến làm việc, sinh sống. Việc giao dịch của họ hiện nay về dịch thuật (dịch các văn bản) đã được nhà nước công nhận nhưng vấn đề phiên dịch trong tố tụng thì còn bỏ ngỏ. Việc nhà nước đứng ra thành lập một đội ngũ phiên dịch viên có thẩm định chất lượng và ràng buộc họ chịu trách nhiệm đúng sai khi thực hiện công việc là cần thiết. Việc phiên dịch rất dễ “tam sao thất bổn” nên cần có sự quản lý, có điều lệ, quy chế về trách nhiệm. Từ đó sẽ giúp công tác xử lý người nước ngoài của các cơ quan tố tụng nhịp nhàng và có hiệu quả hơn.
Về mặt tổ chức, thẩm phán Phạm Công Hùng nói tổ chức “phiên dịch công” ngoài việc phiên dịch cho các cơ quan tố tụng khi có yêu cầu thì vẫn có thể thực hiện việc phiên dịch theo hợp đồng với cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp nào đó để tăng thu nhập.
Chỉ cần lập danh sách các chuyên viên dịch thuật?
Ngược lại, luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, lại cho rằng không nên thành lập tổ chức “phiên dịch công” vì vấn đề nhân sự bao giờ cũng liên quan đến ngân sách.
Ông Nghiêm e ngại: “Nếu lập cả một tổ chức chỉ để đáp ứng yêu cầu của cơ quan tố tụng thì sẽ xảy ra tình trạng “nuôi ba năm chỉ sử dụng một giờ”, rất lãng phí. Ngoài ra, chúng ta không thể nào tập trung hết những người phiên dịch cho mọi loại ngôn ngữ. Thực tế hiện nay khó có thể tìm được những người phiên dịch được ngôn ngữ của các nước châu Phi hay thổ dân Mã Lai”...
Vì vậy, ông Nghiêm đề xuất các cơ quan tố tụng trung ương chỉ cần phối hợp với các trung tâm dịch thuật lập danh sách các chuyên viên, đi kèm đó là chế độ cao cho họ. Những phiên dịch viên này phải có một số tiêu chuẩn nhất định như ngoài khả năng sử dụng ngôn ngữ nước ngoài lưu loát, họ còn phải có kiến thức nhất định về mặt pháp lý. Nếu làm được như thế, các cơ quan tố tụng vừa chủ động vừa có những phiên dịch viên chất lượng cao, có trách nhiệm và đủ độ tin tưởng khi tham gia tố tụng.
|
Mô hình phiên dịch quốc gia ở Cộng hòa Séc Cộng hòa Séc có một hệ thống phiên dịch quốc gia. Tòa án tối cao thành lập các hội đồng xét duyệt để chọn phiên dịch quốc gia. Hội đồng họp mỗi năm 1-2 lần để xét duyệt với thành phần bao gồm đại diện pháp luật và đại diện chuyên môn. Đại diện pháp luật xem xét về nhân thân, còn đại diện chuyên môn xem xét khả năng, trình độ ngôn ngữ. Một người nếu đã được công nhận là phiên dịch quốc gia thì sẽ được thực hiện các cuộc dịch thuật tại tòa, được khắc con dấu có tên mình để đóng vào mọi văn bản dịch. Văn bản này có giá trị pháp luật. Nếu sử dụng con dấu sai mục đích, phiên dịch quốc gia sẽ bị tước danh hiệu và có thể bị khởi tố. Khó khăn chồng chất Thực tế xét xử người nước ngoài phạm tội đầy khó khăn. Chỉ nội một chuyện phân tích, giải thích cho bị cáo hiểu sự khác nhau giữa luật nước ta và luật nước họ cũng đã đủ mệt rồi. Việc này có thể khắc phục nhờ chuyển tải ngôn ngữ nhưng đây lại là khó khăn lớn nhất trong việc xét xử người nước ngoài ở ta. Thẩm phán PHẠM CÔNG HÙNG, Thiếu chi phí hỗ trợ luật sư chỉ định Ai cũng biết người nước ngoài vào Việt Nam ít nhiều cũng phải biết tiếng Anh để giao dịch. Nhưng khi đụng chuyện, họ làm như không biết tiếng Anh và yêu cầu có phiên dịch tiếng mẹ đẻ. Một số thứ tiếng hiện rất khó tìm người phiên dịch, có trường hợp phải dùng hai phiên dịch viên nối với nhau mới có thể dịch được. Chỉ riêng vấn đề phiên dịch tiếng Hoa cũng đã phức tạp bởi nhiều bị cáo không đồng ý phiên dịch viên tiếng phổ thông mà phải phiên dịch tiếng địa phương họ… Một khó khăn khác là một số vụ án cần có luật sư chỉ định cho các bị cáo người nước ngoài. Tòa yêu cầu luật sư làm việc với bị cáo nhưng không có quy định về việc hỗ trợ chi phí cho họ khi phải nhờ phiên dịch để trao đổi với bị cáo. Vì rào cản ngôn ngữ, không muốn bỏ tiền túi ra trả cho người phiên dịch, rất nhiều luật sư đã né việc làm việc với bị cáo, dẫn đến chất lượng bào chữa lơ mơ. Thẩm phán VŨ PHI LONG, |
HOÀNG YẾN
(Nguồn: phapluattp.vn)
