Ngày 20-21.7, Hội nghị quốc tế “Dịch văn học và văn học dịch Hàn Quốc ở Châu Á” do Trường ĐH KHXH & NV TPHCM phối hợp với Viện Dịch thuật văn học Hàn Quốc tổ chức - đã đặt vấn đề về vai trò của dịch thuật trong thời đại toàn cầu hóa và văn học Hàn Quốc ở khu vực Châu Á.
Các giáo sư, dịch giả Trung Quốc, Mông Cổ, Thái Lan, VN... không chỉ bàn về tình hình dạy phiên dịch và đào tạo dịch giả hiện nay, mà còn đưa ra những câu hỏi phản biện để cùng nhau suy ngẫm.
Ông Joo Youn Kim - Viện trưởng Viện Dịch thuật văn học Hàn Quốc (HQ) - nhấn mạnh: Đây là lần đầu tiên một hội thảo kết nối cộng đồng dịch giả Châu Á được tổ chức. Dù các hiện tượng văn hóa bề ngoài có thể khác nhau, nhưng giữa các dân tộc có điểm giống nhau sâu sắc là sự giữ gìn những phẩm chất nhân văn. Đặc biệt, văn học như cội rễ của văn hóa dân tộc lại càng như vậy. Biên dịch đóng vai trò liên thông giữa các ngôn ngữ khác biệt, mang lại sự thấu hiểu lẫn nhau giữa các dân tộc, khẳng định điểm chung giữa các nền văn học, do đó văn học có sứ mệnh xây đắp hòa bình, hòa hợp giữa các nước Châu Á.
PGS-TS Phan Thị Thu Hiền cho rằng thời gian gần đây, văn học HQ được dịch ra tiếng Việt ngày càng nhiều hơn. Tuy nhiên, văn học dịch HQ ở VN vẫn còn quá khiêm tốn so với tầm vóc của văn học HQ. Từ năm 2000, VN là một trong 3 quốc gia ở Châu Á chịu ảnh hưởng làn sóng Hàn Lưu (Hallyu) - đạt đỉnh cao vào năm 2005. Song từ năm 2006 trở lại đây, chỉ tổng cộng 30 đầu sách Hàn được dịch, trên tổng số trên 13.700 đầu sách văn học dịch thế giới. Tại Thư viện Quốc gia VN cũng chỉ có 9 đầu sách HQ, trong khi đó sách văn học Nhật Bản là 85, Trung Quốc là 539 cuốn.
Những tác phẩm văn học HQ được chọn dịch ở VN thiên về văn học cận đại: “Niềm im lặng của tình yêu” (Han Young Un), “Trước phong trào Manse”, “Ba thế hệ” (Yom Sang Seop), tập truyện ngắn của Kim Dong In, “Chúa đã khước từ” (Richard E. Kim)...Bên cạnh đó, hai tác phẩm văn học cổ điển được các học giả HQ và VN dịch sang tiếng Việt là “Kim Ngao tân thoại” của Kim Sisup và “Xuân Hương truyện”. Tuy nhiên, cũng theo bà Thu Hiền, văn học dịch HQ ở VN hiếm có những bản dịch hay, không ít bản dịch bị phàn nàn là còn thô, cứng, thậm chí có bản sử dụng tiếng Việt ở mức “chưa sạch nước cản”.
Lý do là biên dịch tiếng Hàn phần đông là người trẻ, mạnh về ngoại ngữ hơn là được đào tạo sâu về văn chương. Nên có một hợp tuyển văn học HQ và một đối tác xuất bản cùng thực hiện Tủ sách văn học HQ.
Về văn học VN được giới thiệu ra tiếng Hàn, chỉ mới có văn bản hợp tác dịch văn học VN với dịch giả HQ Ahn Kyong Hoan và vài đầu sách. Một sự giao lưu văn học, văn hóa lành mạnh không khi nào chỉ là dòng chảy một chiều. Cây cầu văn học Việt - Hàn phải được bắc do cả hai bên. GS Han Mei (Trung Quốc) cho rằng, dịch thuật nhằm tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa các nền văn hóa, xóa đi sự hiểu lầm hoặc làm giảm đi tính xung đột giữa các nền văn hóa thông qua sự hợp tác và
đối thoại.
Theo TS Lê Đăng Hoan (ĐH KHXH&NV Hà Nội), hiện nay VN có 10 trường đại học có khoa hoặc bộ môn giáo dục tiếng Hàn. Nếu như trước đây, việc dịch văn học tiếng Hàn còn phải thông qua tiếng Anh thì cho đến nay, 100% sách văn học dịch trực tiếp từ tiếng Hàn. Các tác phẩm dịch càng về sau càng có quy mô và phong phú, như tập thơ Ko Un “Bài hát ngày mai”, tập truyện ngắn Lee Sang, “Người ăn chay”...Khác với VN, tại Thái Lan, Mông Cổ, các tác phẩm tiếng Hàn được dịch thường là những tác phẩm được chuyển thể thành các bộ phim ăn khách, tác phẩm tuổi teen... HQ hiện đã là một trong những “con rồng Châu Á”, có sức thu hút mạnh mẽ với nhiều nước Châu Á. Tuy nhiên, nền văn học HQ còn chưa được biết đến nhiều ở Châu Á, một phần vì chất lượng biên dịch và tiêu chí chọn tác phẩm. Nói như dịch giả Hoàng Hải Vân, “dịch thuật nghiêm túc phải bắt nguồn từ ý thức văn hóa. Việc dịch và giới thiệu văn hóa nước ngoài phù hợp với tâm thức văn hóa nước mình vô cùng quan trọng, vì không chỉ tăng thêm hiểu biết về nền văn hóa đó mà còn thúc đẩy sự phát triển của nền văn hóa nước mình”...
Minh Thi
